Safevi Kroniklerinde Dımdım Kalesi Kuşatması ve Emir Han Bradosti

Bundan dört asır önce, Safevî Şahı Şah Abbas ile Bradost Mîri Emir Han Bradostî arasında cereyan eden ve Dımdım Kalesi Kuşatması olarak bilinen savaş, Safevî kaynaklarında ayrıntılı biçimde ele alınmış; bu tarihî hadise, Kürt sözlü kültüründe destanlaşarak yüzyıllar boyunca söylenegelmiştir.

Bu çalışmada, Dımdım Kalesi kuşatmasının öncesi, kuşatmanın sebepleri ve bu olayın destansı anlatımlara yansımaları tahlil edilmiştir. Olayın Safevî kroniklerindeki kayıtlarının birebir çevirileri yapılmış; birçok varyantı bulunan Dımdım Destanı’nın bir varyantı paylaşılmış ve tarihî kayıtlarla mukayese edilmiştir.

İlgili bölümlerinin çevirileri sunulan ve birbirine yakın dönemlerde telif edilmiş dört Safevî kroniğinde, aynı konu farklı müellifler tarafından ele alınmış ve farklı bakış açıları yansıtılmıştır. Dolayısıyla Dımdım Kalesi kuşatması ve Emir Han Bradostî’nin serencamı konusunda Safevî tarihçilerinin birbirlerini tamamladıkları söylenebilir. Bu dört kroniğin birlikte okunup değerlendirilmesi, söz konusu hadiseye dair bütüncül bir bakış açısının oluşmasına katkı sunmakta; Dımdım Destanı ile birlikte ele alındığında olayın büyük ölçüde vuzuha kavuşmasına imkân sağlamaktadır.

Dımdım Kalesi’nin Safevîler tarafından kuşatılması, kale muhafızlarının katledilmesi ve akabinde yaşanan Mukri katliamı, Kürt tarihinin en trajik hadiselerinden biridir. Ancak Kürtler, bu trajediden bir destan yaratmayı başarmış; kahramanlığın, fedakârlığın, dayanışmanın, gayretin ve cesaretin simgesi hâline gelen Dımdım Kalesi direnişini, kuşaktan kuşağa aktararak toplumsal hafızada canlı tutmuşlardır.

İran’dan Suriye’ye, Irak’tan Türkiye’ye ve Kafkasya’ya kadar geniş bir coğrafyaya yayılan; yayıldıkça yeni motiflerle zenginleşen Dımdım Destanı, Kürtlerin ortak toplumsal hafızasının bir ürünü hâline gelmiş, her coğrafyada farklı duygularla yüklenerek sözlü bir tarih vesikasına dönüşmüştür.